Parseria Hametin Dezenvolvimentu Suku no Administrasaun Munisipál
PARTISIPA · Hetan apoiu finanseiru husi Governu Australia
A young woman in a PARTISIPA t-shirt is standing with a group of men and women, they are smiling as they discuss something.

Husi Planu ba Implementasaun: Munisípiu sira Hadi’ak sira nia Planu Asaun Anuál

20/10/2026

Planu Asaun Anuál Munisipál (PAA) hala’o papél importante ida hodi orienta oinsá governu lokál sira identifika sira-nia prioridade no nesesidade rekursu nian.

Desde 2022, Governu Austrália liuhosi PARTISIPA serbisu hamutuk ho autoridade munisípiu sira no parseiru governu nian sira hodi hametin prosesu planeamentu no orsamentasaun iha Timor-Leste tomak.

Objetivu simples: ajuda munisípiu sira dezenvolve planu sira ne'ebé klaru, realistiku liu ne'ebé responde ba nesesidade komunidade nian no aliña ho sira-nia responsabilidade sira.

Harii Sistema Planeamentu ne'ebé Forte Liu

Iha tinan hirak ikus ne’e, PARTISIPA fó apoiu ba koordenasaun ne’ebé besik liután entre Ministériu Administrasaun Estatál (MSA), Ministériu Finansas (MoF) no autoridade munisípiu sira.

Apoiu ida-ne’e ajuda ona munisípiu sira atu komprende di’ak liután sira-nia mandatu, hadi’a abilidade planeamentu no orsamentasaun, no uza indikadór sira no baze de dadus hodi informa foti desizaun.

Prosesu ne’e mós kria ona oportunidade barak liután ba envolvimentu sidadaun nian no hadi’a koordenasaun entre servisu munisípiu oioin.

Administrative Post Assembly meeting in Ainaro. It is a key accountability mechanism to review Government Annual Action Plans, including budgets.

Foku ba Komunidade nia Prioridade sira

Iha 2025, apoiu ba dezenvolvimentu Planu Asaun Anuál Munisipál sira ba 2026 tau énfaze boot liu ba partisipasaun komunidade nian, estabelesimentu prioridade no koordenasaun.

PARTISIPA servisu ho munisípiu sira hodi hametin diskusaun kona-ba planeamentu no uza di’ak liután mekanizmu konsultasaun, inklui Konsellu Koordenasaun Munisipál no prosesu revizaun orsamentu.

Asesór Governasaun Lokál sira mós servisu besik ho ekipa sira estrada no bee nian hodi hadi'a kolesaun dadus no estimativa kustu sira ba investimentu ba prioridade infraestrutura sira.

Iha tinan ne’e nia rohan, apoiu adisionál ajuda Prezidente Munisípiu sira prepara ba diskusaun revizaun orsamentu no hametin aliñamentu entre proposta munisípiu no prioridade nasionál sira.

Hadi’ak Kualidade Planeamentu

Rezultadu sira ita bele daudaun ona. Kualidade husi Planu Asaun Anuál Munisipál sira hadi’a iha 2025, ho númeru boot liu husi projetu sira ne’ebé hetan aprovasaun ba implementasaun iha 2026, partikularmente iha Aileu, Ainaro, Bobonaro, Covalima no Viqueque – ne’ebé hotu-hotu dobru liu sira-nia númeru husi projetu sira ne’ebé hetan aprovasaun!

Parte interesada sira sublina valór hosi koordenasaun ne'ebé di'ak liu entre ekipa sira planeamentu, finansa no aprovizionamentu nian, no mós apoiu atu navega prosesu planeamentu no orsamentasaun nian iha ne'ebé orientasaun nasionál la klaru.

Melloramentu sira-ne'e ajuda hela munisípiu sira atu dezenvolve planu sira ne'ebé maka realistiku, koordenadu no responde liu ba nesesidade lokál sira.

PARTISIPA supported a strengthening of the Annual Action Plan process with a stronger focus on community engagement, priority setting, Administrative Post Assembly and Consultative Council Meetings

Kontinua Jornada Ne’e

Maske progresu lubuk ida halo ona, dezafiu balu sei kontinua iha.

Esperiénsia sira-ne'e reforsa importánsia atu kontinua hametin ligasaun sira entre planeamentu munisipál, orsamentasaun no sistema jestaun finanseira públika nasionál sira.

Vizaun ba Oin

Planu munisípiu ne’ebé forte mak fundasaun importante ba governasaun lokál ne’ebé efetivu.

Liuhosi hadi’a koordenasaun, haforsa kapasidade planeamentu no apoia foti desizaun bazeia ba evidénsia, munisípiu sira iha Timor-Leste laran tomak ekipadu di’ak liután atu presta servisu no responde ba prioridade komunidade nian.

Liuhusi kolaborasaun kontínua entre governu no parseiru dezenvolvimentu sira, planeamentu lokál sai efetivu liután, hodi ajuda estabelese baze ba rezultadu dezenvolvimentu ne'ebé forte liután iha nasaun tomak.